Energie in zorg en welzijn: zonnestroom voor een site die nooit stilvalt

Het energieprofiel van een zorgvoorziening

Een zorgsite valt nooit stil. Bewoners en patiënten zijn er dag en nacht, ook op zondag en op feestdagen. Dat zie je in het verbruik:

• Keuken: kookketels, ovens en vaatwasstraten rond de maaltijden, met een duidelijke piek voor de middag.
• Wasserij: wasmachines en droogkasten die vaak in blokken draaien.
• Verwarming, sanitair warm water en ventilatie: het hele jaar door, want bewoners hebben een constante, comfortabele temperatuur nodig.
• Koeling en medische toestellen: continu, en een deel ervan mag nooit uitvallen.

Het resultaat is een hoge basislast: ook om 3 uur 's nachts en op zaterdag verbruikt de site veel. Dat verschilt sterk van een kantoor of fabriek. Voor zonnestroom is dat goed nieuws: wat de panelen overdag leveren, wordt meestal meteen op de site gebruikt.

Grote voorzieningen en ziekenhuizen zitten vaak op middenspanning. Daar betaal je het toegangsvermogen en de hoogste kwartierpiek per maand apart. Kleinere voorzieningen op laagspanning betalen het capaciteitstarief op het gemiddelde van hun maandpieken.

De hefbomen die in de zorg het meest opleveren

1. Zonnepanelen, gedimensioneerd op de basislast

Omdat de site ook in het weekend verbruikt, is het risico op overschot kleiner dan bij een kantoor. Toch loont het om de installatie te dimensioneren op je werkelijke kwartierdata: op een zonnige middag in juni kan een groot dak meer leveren dan de site op dat moment vraagt. Parking en carports zijn een extra optie wanneer het dak te klein of te complex is.

2. Keuken en wasserij slim plannen

Keuken en wasserij veroorzaken de pieken. De maaltijden liggen vast, maar de wasserij vaak niet. Wie de wasbeurten naar de zonne-uren schuift en ze niet laat samenvallen met de middagkeuken, verlaagt de piek en verbruikt meer eigen zonnestroom. Een energiemanagementsysteem kan dat automatisch doen; lees in de gids wat een energiemanagementsysteem stuurt en oplevert.

3. Warmte elektrificeren

Veel zorgvoorzieningen verwarmen nog op gas. Een warmtepomp met een buffervat kan overdag op zonnestroom warmte maken en die later afgeven. Zo gaat de overstap samen met meer eigen verbruik in plaats van een nieuwe piek. Sanitair warm water op hoge temperatuur vraagt wel een eigen ontwerp.

4. Een batterij waar ze echt iets toevoegt

Door de hoge basislast is een batterij voor zelfverbruik minder vanzelfsprekend dan bij een kantoor. Ze kan wel lonen om de middagpiek van de keuken af te vlakken of om overschot op zonnige middagen op te vangen. Reken dat door op je eigen profiel.

Illustratief voorbeeld: een woonzorgcentrum

Een woonzorgcentrum met een centrale keuken en een eigen wasserij verbruikt ook 's nachts continu tientallen kW. Rond de middag stijgt het verbruik door de keuken; in de voormiddag draait de wasserij.

De voorziening legt panelen op het platte dak, gedimensioneerd op het verbruik tussen 10 en 16 uur. De wasserij schuift naar de vroege namiddag, na de middagpiek van de keuken. Een batterij komt er niet meteen: de kwartierdata tonen dat er weinig overschot is. Ze wordt opnieuw bekeken wanneer de gasketel door een warmtepomp vervangen wordt.

Het punt van het voorbeeld: in de zorg is niet elke combinatie nodig. De kwartierdata bepalen welke stap eerst komt.

Waar je op let in de zorg

• Rechtsvorm en steun: veel zorgvoorzieningen zijn een vzw. De verhoogde investeringsaftrek geldt niet voor een vzw, omdat ze enkel openstaat voor ondernemingen in de vennootschaps- of personenbelasting. Of je voorziening in aanmerking komt voor de ecologiepremie+ of, bij investeringen vanaf € 1,5 miljoen, voor strategische ecologiesteun, hangt af van je situatie. Laat je adviseur de steunmogelijkheden nakijken. Het overzicht staat in de gids over steun voor energie-investeringen.
• Zonnepanelenplicht: voor publieke organisaties geldt de plicht al vanaf 250 MWh afname in 2021, voor anderen vanaf 1 GWh. Het minimum is 12,5 Wp per m² horizontale dakoppervlakte, met een boete van € 400 per ontbrekende kWp. Er bestaan uitzonderingen. Lees de gids over de zonnepanelenplicht en check je situatie bij het VEKA of je adviseur.
• Continuïteit: sturing mag nooit raken aan zorgkritische toestellen. Leg vooraf vast welke verbruikers verschoven mogen worden.
• Werken op een bewoonde site: plan de installatie zo dat bewoners, zorg en brandveiligheid niet in het gedrang komen.
• Parking: heeft je site meer dan 20 parkeerplaatsen, dan moeten er sinds 1 januari 2025 minstens 2 laadpunten zijn.